dot Home - start
dot Historie
dot Emmen centrum
dot Wijken buurten straten
dot Buitendorpen
dot Cultuur

dot Gemeente archief
dot Verenigingen
dot Wie helpt?

dot English Deutsch FranÁais EspaŮol dot
De historie van Emmen in woord en beeld

 

 

Logo Historisch Emmen

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

blauwe lijn
dot Laatst gewijzigd dot Gastenboek dot Over deze site dot Sitemap dot E-mail dot

Klazienaveen Noord: Omhoog


Klazienaveen of
Barger Compascuum?

In 2001 haalde Klazienaveen Noord regelmatig de pers. Reden hiertoe was de "onvindbaarheid" van het buurtschap. De vraag of het nu tot Klazienaveen behoorde of tot Barger Compascuum zou kunnen worden opgelost door het verkrijgen van een eigen postcode. De eerste verveners hadden die postcode niet nodig, die zochten werk en ze vonden het.

De familie Scholten:

Rond 1890 begon men met het vervenen van het Smeulveen, ten oosten van Emmen. Eigenaar van het Smeulveen was de familie W.A.Scholten. Deze familie is ondermeer bekend vanwege de aardappelmeel maar het veen rond Klazienaveen speelde ook een zeer belangrijke rol in het leven van de familie. Klazienaveen dankt zijn naam aan mevrouw Klaziena Scholten. Jan Evert Scholten groef voor de afvoer van turf het Scholtenskanaal dat via het Stadskanaal een verbinding vormde met zijn aardappelmeelfabrieken in Foxhol. Toen zich rond 1898 de eerste bewoners vestigden in het Smeulveen zorgde de firma Scholten voor een houten school met onderwijzerswoning en een kruidenierswinkel. (ook wel winkelnering van de familie Krikke)

Omdat de grond aan de zuidkant van het Van Echtenskanaal in Klazienaveen zuid door de heren Van Echten uit Hoogeveen echter goedkoper werd verkocht, vestigden zich veel middenstanders aan de zuidkant van het Van Echtenskanaal. Zodoende werd Klazienaveen zuid het huidige Klazienaveen en werd het gebied rond de huidige Veenkerk Klazienaveen noord genoemd.


Willem de Weerd en de veenkerk:

Foto Historisch Emmen Veenkerk Klazienaveen Noord

Foto Historisch Emmen Veenkerk Klazienaveen Noord

Het was de evangelist Braakhekke uit Emmer Compascuum, die op een zondagmiddag een preekbeurt moest vervullen in Oranjedorp en zag dat het Smeulveen aan snee was, die in een brief aan de heer Scholten vroeg "eerst eens een kerk te bouwen in plaats van een kroeg". De familie Scholten, waarvan grootvader predikant was geweest, bouwde in 1902 inderdaad eerst een houten hulpkerkje. Hiervan nu nog een schaalmodel staat in de hal van de Veenkerk. In 1917 is dit houten hulpkerkje verkocht aan Barger Compascuum.

In 1904 benoemde de bevolking de evangelist Willem de Weerd uit Twello. Hij bleef de gemeente uit volle overtuiging tot aan zijn dood in 1946 dienen. De plaatselijke bevolking bracht voor de evangelist een wedde van fl 200,- bij elkaar. De familie Scholten deed de rest, waaronder 10.000 turven en af en toe een nieuwe fiets. De Weerd schreef boeken over het veen. Het bekendst is wel het boek "de domineer van turfland". Dit boek werd door hem "de papieren collectant" genoemd want De Weerd wilde een grotere kerk bouwen omdat waar nu de huidige Veenkerk staat, oorspronkelijk het centrum van Klazienaveen was gepland. De bouw daarvan werd uitgesteld door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog en het gebrek aan geld.

Een vrijgekomen houten schoolgebouw bood tijdelijk onderdak aan de gemeente. De eerste steen voor het huidige roodstenen kerkgebouw werd uiteindelijk op 15 juni 1922 gelegd. Dit is nog altijd aan de buitenkant van de toren te zien. Achter deze ingemetselde steen bevinden zich twee flessen, een Emmer Courant, een Asser Courant, een Veenbode en geldstukken en bankbiljetten uit 1922. In de eerste fles bevindt zich een oorkonde met namen van destijds aanwezige personen, schenkers van geld en andere burgerlijke en kerkelijke autoriteiten. In de tweede fles een papier met de tekst "dat hij, die breekt deze muren, bezield met de geest om af te breken, zij gewaarschuwd, want het woord des Heren is tot in eeuwigheid". De kerk werd ingewijd op zondag 11 februari 1923. De kerk werd grotendeels bekostigd door de firma Scholten die de grond schonk en de arbeidskrachten. In 1915 had zij ook al een pastorie gebouwd voor de heer De Weerd. Het bouwmateriaal voor de kerk werd grotendeels aangeschaft van de opbrengst van het boek "de domineer van turfland".

Opvallend bij de Veenkerk zijn de vele teksten op de muren, trap en de twee houten pilaren, alsook boven de ingang onder de 25 meter hoge toren. In het liturgisch centrum staat de avondmaalstafel centraal waarop een statenbijbel uit 1874 ligt en een avondmaalstel. De Weerd schafte beide aan van een bedrag van fl 500,- die hij ontving van een dankbare zeemansvrouw omdat haar man behouden was teruggekeerd van zee na de Eerste Wereldoorlog. Dit is te lezen voorin de opengeslagen bijbel op de avondmaaltafel. Eveneens opvallend in de Veenkerk is het Christusbeeld (een kopie van het beroemde beeld van Thorwaldsen uit Kopenhagen). De vele teksten en het beeld waren er omdat De Weerd vond dat de protestantse kerken ook moesten spreken als er niemand sprak.

Het orgel is een mechanisch Van Vulpenorgel met 6 registers en zonder pedaal. Het kwam in 1951 in de plaats van een historisch orgel uit 1794 dat De Weerd had gekocht voor fl 1200.- van de hervormde gemeente van Ee uit Friesland. Het dook in 1953 weer op in de Hervormde Kerk van Burgh bij Haamstede in Zeeland.


Het heden:

Momenteel telt Klazienaveen Noord 66 woningen en 200 inwoners. Elke zondag wordt er om 10 uur in de Veenkerk een kerkdienst gehouden. De kerkdiensten geschieden onder verantwoordelijkheid van het bestuur van de in 1904 door De Weerd opgerichte en bij Koninklijk Besluit goedgekeurde Hervormde Evangelisatievereniging ImmanuŽl. Het kerkbestuur is autonoom maar van de vroegere afstandsevangelisatie van De Weerd, staan de lidmaten ingeschreven bij de Hervormde Kerk van Nieuw Dordrecht dat van oudsher de moederkerk was van de gehele streek. De diensten in de Veenkerk vinden plaats overeenkomstig de kerkorde van de Nederlands Hervormde Kerk echter onder verantwoording van het autonome bestuur van de Evangelisatievereniging ImmanuŽl. De restauratie van de kerk is in 1993 voltooid. De houten banken zijn nog van 1922. De eikenhouten preekstoel is een getrouwe replica van de preekstoel van 1923. Op het klankbord ervan staat de tekst: "zijt daders des woords, niet alleen hoorders."

In april 2004 heeft de evangelisatievereniging ImmanuŽl en eigenaar van de Veenkerk, zoals het "Kerkie van De Weerd" thans wordt genoemd, haar 100-jarig bestaan herdacht.


J.van Polen:

Foto Historisch Emmen Klazienaveen Noord J.van Polen

Foto Historisch Emmen Klazienaveen Noord J.van Polen

Op de foto links staat aangegeven:

"J.van Polen - Co"
"Machinale persturf en bagger"
"Klazienaveen Noord"

Wie weet meer over dit bedrijf en kent eventueel namen van mensen die op de foto staan?

Ook de volgende foto is van dit bedrijf, echter jaren later.
De leiding is dan in handen van J.van Polen jr.


Tijdens W.O.II

Ter gelegenheid van het 100 jarig bestaan van de Veenkerk verscheen het boek "Het veen, een kerkÖde Veenkerk", waarin Frits Rosenbaum de toenmalige voorganger, historische gebeurtenissen belicht en de oud Klazienaveen Noord bewoner Jan Klaster leuke anekdotes en verhalen over toen opschreef.

Tijdens deze herdenking was Willy Prakken de Weerd in gezelschap van de heer Max Onnen. Hij keek wat om zich heen, slaakte af en toe een kreet van herkenning en vertelde Willy Prakken de Weerd dat hij de streek kende en dat de kerk hem bekend voorkwam.

Onnen had in 1942 een piloot vanuit Barger Compascuum, uit een neergestort tweemotorig vliegtuigje, voorzien van burgerkleding en hem zo achterop de fiets naar deze kerk (Veenkerk) gebracht. "Aan wie ik hem heb overgedragen weet ik niet meer."

Max Onnen vertelde in een indrukwekkend verslag over zijn verzetsactiviteiten aan Willy Prakken de Weerd dat hij ondermeer onder de naam Jan van Dam als boerenknecht terecht was gekomen bij de familie Duin. Zij woonden aan het Scholtenskanaal aan "Duitse zijde" met honderd meter verderop de smederij van Eerkes. De zoon Henkie Eerkes hielp hem bij allerlei karweitjes en knipte zijn haar. Verderop stond de Veenkerk. "Het was een prachtige schuilplaats zo midden in het veengebiedĒ aldus Max Onnen, alias Jan van Dam.

Onder de titel, "De Veenkerk in Klazienaveen, middelpunt van het kerkelijk leven, schuilplaats voor verzet" schreef Willy Prakken in april 2006 een artikel in het blad "door Kontakt Aantreden" van de Nationale Federatieve Raad van het Voormalig Verzet Nederland en Nederlandse Vereniging van Ex Politieke Gevangenen (uit de bezettingstijd). Hierin beschreef zij dat Engelse piloten aan de pastorie kwamen en vroegen naar "the way to Erica".

Ontsnapte Franse krijgsgevangenen uit een kamp vlak over de grens vroegen naar "La ville díErica". In Erica bleek Veldkamp te wonen en die wees hun de verdere vluchtroute. De Weerd en Veldkamp moeten elkaar gekend hebben. Veel is geheim gehouden voor de toen jonge Willy, die soms veel vreemde mensen in de pastorie zag. Maar iedereen zweeg. Immers de verrader sliep nooit.

Uit het boek "De pastorie in het veen" van Wim de Weerd, zoon van de domineer, weten we dat het in maart 1945 nog even fout ging. De Weerd werd gehaald door de S.D. en moest naar de Ortskommandantur in Assen. Verraden? Iets verkeerds gezegd in de preek? De Weerd werd veroordeeld tot f.1000.- boete omdat hij in 1944 een bedelbrief had doen uitgaan om geld bijeen te brengen voor zijn kerk. "Verboten, nur fŁr die Winterhilfe darf gebettelt werden."

Een gefortuneerd man schonk f.1000.- aan De Weerd (Pastorie in het veen blz.120, 121). Mede dankzij het jubileum van ImmanuŽl waarbij Max Onnen mede door Willy de Weerd aanwezig was, lichtte dat donkere, wat onderbelichte verleden rond de Veenkerk in oorlogsdagen weer op. Ze hebben elkaar hun herinneringen uit die oorlogstijd toevertrouwd. Het staat allemaal in het artikel "Veenkerk in Klazienaveen, middelpunt van het kerkelijk leven, schuilplaats voor verzet" en dat is iets dat altijd wat onderbelicht is gebleven totdat het artikel verscheen van de dochter van de domineer van turfland. De domineer, een man die nooit veel over die oorlog heeft gezegd maar gewoon deed. Dader van het Woord was. Een tipje van de sluier is nu opgelicht door gebeurtenissen uit dat verslag van Max Onnen aangevuld met herinneringen van Willy Prakken - de Weerd en dat maakte de cirkel sluitend.


Boeken: Omhoog

De volgende boeken zijn bij Historisch Emmen bekend:
  • Klazienaveen in oude ansichten, waarin opgenomen afbeeldingen uit Barger Oosterveen en Zwartemeer, samengesteld door W.Hielke, H.Wiegers, H.Visser. Uitgave Europese bibliotheek te Zaltbommel, 1974
  • "De domineer van turfland" door W.de Weerd
  • "Plaatjes en Praatjes uit Drenthe" door W.de Weerd. Uitgave Electr.drukkerij R.G.Mande 1923.
  • "Gevangen Vissen" door W.de Weerd. Uitgave Konings te Baarn, maart 1931.
  • "Pastorie in het veen" door W.de Weerd. Uitgave Hummelen B.V. te Assen.
  • "Het veen, een kerkÖ.de Veenkerk 1904-2004" ImmanuŽl 100 jaar door Jan Klaster en Frits Rosenbaum.

Aanvullingen? Geef ze door:


Bronvermelding: Omhoog

  • De heer Frits Rosenbaum, predikant van de Veenkerk van 1989-2005.
    Opvolger van dhr Rosenbaum is drs.E.Akkerman.
  • Mevr.Prakken de Weerd voor haar bijdrage aan Frits Rosenbaum over het verzet.
  • Foto's:
    • R.Boelens.

 

Wie helpt? Omhoog

Klik hier om een e-mail aan Historisch Emmen te versturen Historisch Emmen zoekt altijd naar informatie.
Foto's, kranten, artikelen, advertenties, knipsels, stambomen, genealogie, alles is welkom.
Na digitalisering ontvangt u alles retour.
Help mee Historisch Emmen beter en vollediger te maken.