dot Home - start
dot Historie
dot Emmen centrum
dot Wijken buurten straten
dot Buitendorpen
dot Cultuur

dot Gemeente archief
dot Verenigingen
dot Wie helpt?

dot English Deutsch Français Español dot
De historie van Emmen in woord en beeld

 

 

Logo Historisch Emmen

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

blauwe lijn
dot Laatst gewijzigd dot Gastenboek dot Over deze site dot Sitemap dot E-mail dot

Oranjedorp: Omhoog


Oranjedorp:


De oorspronkelijke Kollingsveense steen
geplaatst in 1978.
Foto: A.Arends.


Foto: A.Arends.

Boven en onder:
De nieuwe steen met tekstplaat geplaatst 2012.


Foto: A.Arends


Eerste geboorte in Kollingsveen.
Provinciale Drentsche en Asser Courant
3 december 1857.
Collectie A.Arends.

De geschiedenis van Oranjedorp / Kollingsveen is verweven met de geïsoleerde ligging van Zuidoost Drenthe. Het dorp kon ontstaan door de vervening van het grote Boertanger Moeras.

In 1853 werd begonnen met het graven van het Oranjekanaal vanuit de Drentsche Hoofdvaart, dwars door Drenthe, richting Nieuw-Dordrecht. In 1858 kwam dit kanaal gereed en begon de Drentsche Veen- en Middenkanaal Maatschappij te Dordrecht de omliggende complexen veen te ontginnen. Daartoe moest een kanaal worden aangelegd vanaf het Oranjekanaal naar de Verlengde Hoogeveense Vaart bij Klazienaveen. Dit kanaal, aangelegd onder supervisie van opzichter Frederik Bladder, werd de naar hem genoemde Bladderswijk.

Op deze plaats ontstond Kollingsveen, het latere Oranjedorp. De naam Kollingsveen is ontleend aan het woord kolling dat kolk betekent.


Kaart anno 1963: vermelding van Kollingsveen


Kaart anno 1910: geen vermelding Kollingsveen

Het eerste kind dat in Kollingsveen werd geboren was Aleijda Jakoba Klok (*11-11-1857). Zij was een dochter van Barteld Klok en Klaasje Bos.

Op 24 januari 1918 besloot de gemeenteraad van Emmen om de gemeente te verdelen in dorpen en wijken en daarvan de grenzen vast te stellen.

De begrenzing van Oranjedorp werd als volgt vastgesteld: "Ten noord-westen door de grens van het dorp Den Oever, ten noord-oosten door de grenzen der dorpen Barger-Oosterveld en Nieuw-Dordrecht, ten zuid-oosten vanaf de zuid-oostelijke grens van voornoemd dorp, langs de zuidoostelijke grens van de percelen sectie F3876, F1957, F1955, F3829, F3974, F3782, F3783 (Bladderswijk), en F3784, vervolgens in noord-westelijke richting langs de zuid-westelijke grens van laatstgenoemd perceel tot het meest oostelijk gelegen hoekpunt van perceel sectie G4586, daarna in zuid-westelijke richting langs de zuid-oostelijke grenzen van de percelen sectie G4586, G2040, G4587, ten zuid-westen door de zuid-westelijke grenzen van laatstgenoemd perceelen de percelen sectie G2039, G3339, G3116, G3135, G2091, G2146, G1792, G3322, G129, G4483, G4122, G132, vandaar in noord-westelijke richting langs een denkbeeldige rechte lijn tot het zuid-westelijke hoekpunt van perceel sectie G3587, daarna in noordelijke richting langs de westgrens van laatstgenoemd perceel en in het verlengde daarvan tot de zuidzijde van het Oranjedorp en eindelijk in westelijke richting langs laatstgenoemde grens aansluitende tegen de grens van het dorp Zuidbarge."

Op 25 mei 2012 werd op de hoek Oranjekanaal - Bladderswijk weer een grenssteen geplaatst met tekstplaat waarop staat: "Kollingsveen 1858". Tot 1978 stond er een grote steen die door de familie W.Frieling was bekostigd. De tekst "Kollingsveen" was erop geschreven door Willem Frieling. Deze steen is na de afbraak van de woning van de familie Frieling verplaatst naar de Oosterwijk waar toentertijd een kwekerij van de gemeente was. Door de inzet van A.Arends, G.Frieling-Arends en T.Eising werd aan de Bladderswijk westzijde een nieuwe steen geplaatst.

Aan de steen heeft A.Arends het volgende gedicht gewijd:

We praot'n over de tied, toen ik as handig jong,
lope'n in de buurt en wus dat de stien der ston.
De grote stien, met Kollingsveen derop, woar isse bleve'n, nie meer hier,
Hij is steul'n wat een gemier.
Nou stunne doar op de Oosterwiek, op de verkeerde plek,
want hij heurt weer hier, op zien aole stek.
Zien aole stek doar op 't aole Kollingsveen,
ja ja mens'n, daor mut die aole stien weer heen.


Op 5 december 1853 had de Drentsche Veen en Midden Kanaal Maatschappij (D.V.M.K.M.) het 528 ha grote Oosterveen, ook wel het kleine blok genoemd, aangekocht van de Markegenoten van Noord- en Zuidbarge. Het Westerveen, gelegen tussen de Bladderswijk en de Boerwijk, werd van deze marke gescheiden op 28 mei 1861.

Omstreeks 1862 werd een hoofdwijk met de naam Oosterwijk gegraven, parallel aan de Bladderswijk. In dat jaar deed landmeter G.W.Soutendijk opmetingen rond het dorp in wording. Rondom de wijken Oosterwijk en Bladderswijk ontstond het huidige Oranjedorp.

Oranjedorp is ontstaan uit:

  • een deel van het Oosterveen, door G.W.Soutendijk verkaveld in:
    • twee maal 21 kavels van ±100 meter breed en 1000 meter diep
    • twee kavels gescheiden door de Breedeweg, later Oosterveenseweg genoemd.
  • een deel van het Westerveen, werd door G.W.Soutendijk verkaveld in kavels van verschillende grootte.

Alle kavels waren eigendom van de genoemde Kanaalmaatschappij. Hierop waren echter twee uitzonderingen:

  • één kavel, omschreven als "huis bouwland en veen", was eigendom van Jan Wielens en was reeds gedeeltelijk ontgonnen.
  • één kavel was eigendom van mr. C.Hidding.

In 1862 was Jan Wielens de enige bewoner van het Oosterveen. De boerderij bestond in 1983 nog steeds en werd door de vierde generatie Wielens bewoond.

De werkelijke aansluiting van de Bladderswijk op de Verlengde Hoogeveense Vaart kwam pas enkele jaren na het gereedkomen van het Oranjekanaal (in 1858) gereed. Hiervoor werd het Oranjekanaal eerst nog met ongeveer 200 meter verlengd. In 1880 werd bij Koninklijk Besluit concessie verleend de Hoogeveense Vaart door te trekken tot de landsgrens en tevens om de Bladderswijk op deze Hoogeveense Vaart aan te sluiten.

Hiervoor was de bouw van een sluis nodig. Deze sluis, de Oranjesluis, kwam in 1889 gereed. In 1885 was ook een sluis gereedgekomen tussen de Bladderswijk en de Oosterwijk. De vervening rond Oranjedorp kwam goed op gang. Vanaf 1885 tot omstreeks 1920 was Oranjedorp een belangrijke leverancier van turf. De meeste turf werd afgevoerd naar Amsterdam.

De kavels veen werden verkocht aan boeren uit de omliggende zanddorpen en aan verveners die o.a. uit Smilde, Dedemsvaart en Appelscha kwamen.

Bekende verveners in Oranjedorp waren onder andere:

  • A.Dassen uit Smilde.
  • A. en W.Frieling uit Den Oever.
  • W.Groothuis uit Oranjedorp.
  • Heldring uit Klazienaveen.
  • Hogenbrugge uit Smilde.
  • Meiering uit Westenesch.
  • V.d Tuuk uit Groningen.
  • V.d.Sluis uit Erica.
  • Harders uit Den Haag.

Door de vervening vestigden zich steeds meer arbeiders in Oranjedorp, omdat ze elders zonder werk waren komen te zitten. Er ontstond een bevolking bestaande uit Drenten, Groningers en Friezen. De arbeiders woonden tot 1920 onder primitieve omstandigheden aan de Achterweg, de Lokaalweg, de Jagersweg op het bovenveen in het noordelijke deel van het dorp.

Na de vervening ontstond de landbouw gebruik makend van het zand dat overbleef bij het graven van de wijken. Dit zand, gemengd met de bovenste laag van ca. 80 cm aarde die overgebleven was tijdens het vervenen, werd de dalgrond genoemd, een laag aarde die zeer geschikt was voor de landbouw. Zo ontstonden de eerste boerderijen, vooral in het noordelijk deel van Oranjedorp [Kollingsveen], omdat de vervening daar begonnen was. Verschillende verveners werden nu landbouwers. Met de komst van verveners en arbeiders en de overgang naar landbouw vestigden zich in Oranjedorp natuurlijk ook middenstanders. De oudste middenstander waren de verveners zelf die hier een winkel dan wel een café begonnen met gedwongen nering.

Voor 1940 was er in Oranjedorp geen elektriciteit en geen gas. Als brandstof werd veelal petroleum gebruikt.

Oranjedorp heeft nooit een aansluiting gehad op een tram- of spoorwegnet.

  • In 1900 werd de Nederlandse Landarbeidersbond opgericht.
  • In 1908 werd de Coöp.Landbouwvereniging "Eendracht" opgericht.
  • In 1909 werd het geitenfonds opgericht.
  • In 1911 werd de boerenleenbank opgericht.
  • In 1912 werd met Koninklijke goedkeuring de vereniging Plaatselijk Belang opgericht.
  • In 1965 vond de fusie plaats tussen de boerenleenbanken van Oranjedorp en Nieuw-Dordrecht plaats waaruit de Coöp.Raiffeisenbank Klazienaveen ontstond.
  • In 1926 werd de Coöp.Dorschvereniging Oranjedorp opgericht die in 1966 werd opgeheven wegens veranderde oogstmethoden.

150 jarig bestaan: Omhoog

Foto gedenksteen gevraagd. Wie helpt?

Oranjedorp wordt meer en meer ingesloten door de oprukkende industrie. Als eerste aanzet daartoe kan de bouw van de gasontzwavelingsfabriek van de NAM worden genoemd. Voor de vestiging daarvan gaf de gemeenteraad van Emmen op 6 februari 1984 toestemming. Tegenwoordig is het hele gebied oostelijk van Oranjedorp al door tot industrieterrein omgetoverd.

Grootste probleem van de oprukkende industrie is de verkeersoverlast en veiligheid die Oranjedorp aan banden probeert te leggen.

Op 28 mei 1983 bestond Oranjedorp 125 jaar hetgeen met een groot feest werd gevierd. Die dag onthulde burgemeester H.G.Ouwerkerk een gedenksteen op de kruising Oosterveenseweg - Oosterwijk o.z. met als opschrift "Oranjedorp 1858-1983".

In 2008 bestond Oranjedorp 150 jaar.


Postcode perikel: Omhoog

Oranjedorp valt al jaren onder het postcodedistrict van Nieuw-Dordrecht. Dit is de verwarring waar Oranjedorp maar niet van afkomt. Oranjedorp is nog steeds een zelfstandig dorp en geen wijk zoals bijv. Barger-Oosterveld. Bladderswijk en Oosterwijk zou dus gewoon Oranjedorp moeten zijn.

Boeken: Omhoog

De volgende boeken zijn bij Historisch Emmen bekend:

Titel "Oranjedorp 1858-1983"
Ondertitel -
Auteur Jannes Wolthuis
Uitgever Plaatselijk Belang Oranjedorp. Jaar - ISBN -
Titel "Op Oranjedorp"
Ondertitel Geschreven in het kader van het Oranjekanaal project.
De opbrengst kwam ten goede aan het fonds voor het 100-jarig bestaan van de school in 2014.
Auteur Aly Pepping
Uitgever - Jaar - ISBN -

Aanvullingen? Geef ze door:


Bronvermelding: Omhoog

  • Gemeentegids Emmen 2004-2005.
  • Oranjedorp 1858-1983 door Jannes Wolthuis in opdracht van Plaatselijk Belang Oranjedorp.
  • A.Arends

 

Wie helpt? Omhoog

Klik hier om een e-mail aan Historisch Emmen te versturen Historisch Emmen zoekt altijd naar informatie.
Foto's, kranten, artikelen, advertenties, knipsels, stambomen, genealogie, alles is welkom.
Na digitalisering ontvangt u alles retour.
Help mee Historisch Emmen beter en vollediger te maken.