dot Home - start
dot Historie
dot Emmen centrum
dot Wijken buurten straten
dot Cultuur
dot Straatnamen

dot Gemeente archief
De historie van Emmen in woord en beeld

Op 19 december 2018 heeft HE van de heer S.G. (Geert) Hovenkamp uit Hilversum zijn gehele digitale archief in ontvangst mogen nemen. Gedurende 25 jaar heeft hij onderzoek gedaan naar familierelaties in Emmen en de locatie waar ze woonden (periode van omstreeks 1600 tot 1832) Het is in omvang, compleetheid en geordendheid mogelijk het grootste particuliere archief van Emmen. In samenwerking met het Erfgoednetwerk zal bekeken worden hoe e.e.a. ontsloten kan worden.
Geert, bedankt ! ! !

Logo Historisch Emmen

Historisch Emmen toevoegen aan uw favorieten

blauwe lijn
dot Laatst gewijzigd dot Over deze site dot Sitemap dot E-mail dot

Noordeind: Aikes - parkeerplaats - bibliotheek


Inleiding Omhoog

Tot in de jaren '60 van de 20e eeuw woonden twee families Aikes naast elkaar. Eén in de eerste boerderij aan de westkant van het Noordeind 1, de andere in de laatste boerderij aan de Westerstraat 20. Twee verschillende takken van de zelfde stam.

Aikes betekent zoon van Aike, een Groninger jongensnaam. De familie stamt dan ook uit de gemeente Vlagtwedde. Opvallend is dat zowel in de tak Westerstraat als in de tak Noordeind de voornaam Klaas elke tweede generatie terugkeert, zodat deze naam in totaal zes keer voorkomt.

Voor zover na te gaan komt de familienaam Aikes verder slechts sporadisch voor in Nederland en is waarschijnlijk geen familie. De voornaam Aike zal ook in sommige andere gevallen tot de familienaam Aikes hebben geleid, maar wel uiterst zelden. Op de website van het Meertens Instituut staat een volkstelling uit 1947 betreffende de naam Aikes. Bij de volkstelling van 1959 kwam de naam 18 maal voor, die in de meeste gevallen in dit overzicht terug te vinden zijn.

In Vlagtwedde woonde ene Aike Nannes; zoon van Nanne Hansens. Met zijn vrouw Grietje Klaassens kreeg hij in 1797 een zoon Klaas. Toen deze in de tijd van Napoleon een familienaam moest kiezen koos die voor Klaas Aikes Hansens. Dat laatste was kennelijk de "hoesnaam" naar grootvader Nanne Hansens, maar die naam verdween op mysterieuze wijze, zodat hij verder door het leven ging als Klaas Aikes.

Na een kort verblijf in Roswinkel kwam hij naar Emmen. Mogelijk was hij een boerenknecht, want een boer zou niet gemakkelijk met zijn hele hebben en houden dwars door het veen verhuizen in die tijd.

Klaas Aikes (1797-1848) trouwde in 1819 met Trientien Houwing (1794-1822), mogelijk dochter van zijn werkgever. Zij schonk het leven aan twee kinderen:

  • zoon Geert (1821-1853)
  • dochter Grietien (1822-1822)

Klaas hertrouwde in 1824 met zijn schoonzuster Rolina Houwing (1799-1836). Uit zijn tweede huwelijk kwamen drie kinderen voort:

  • dochter Trientien (1824-1849)
  • zoon Aike (1827-1890)
  • zoon Hindrik (1830-1907)

Zo ontstond enerzijds de "tak Trientien" aan het Noordeind en anderzijds de "tak Rolina" aan de Westerstraat.


Kadastraal Omhoog

huis, erf en land van Klaas Aikes Foto Historisch Emmen Noordeind kaart 1832
Kadastrale kaart uit 1832

de boerderij van Klaas Aikes aan de Westerstraat, de tak Rolina de boerderij van Hindrik Aikes aan het Noordeind, de tak Trientien Noordeind Westerstraat De Brinkweg Foto Historisch Emmen Noordeind kaart 1880
Kadastrale kaart uit 1880

1807:

1832: sectie C1040, C1041, C1042 en C1043, eigenaar Klaas Aikes van "huis en erf".

1880: Het erf is opgedeeld.

  • sectie C4027, C2393, eigenaar Klaas Aikes
  • sectie C3990, C3992, C3993, eigenaar Hindrik Aikes

Aikes Noordeind 1 Omhoog

De tak "Trientien"

Foto Historisch Emmen Noordeind Aikes
Klaas Aikes, Noordeind 1

Foto Historisch Emmen Noordeind Aikes

Foto Historisch Emmen Noordeind Aikes
De familie Geert Aikes.
V.l.n.r. zoon Klaas, Geert Aikes zelf, dochter Henderika en Grietje van Veenen.

Foto Historisch Emmen Noordeind Brinkweg Aikes
De boerderij van Geert Aikes op de hoek Brinkweg Schimmerweg.

Uit het eerste huwelijk van Klaas Aikes (1797-1848) en Trientien Houwing (1794-1822) werden twee kinderen geboren:
  • Geert (1821-1853), huwde in 1848 met Jantien Huizing (1824-1859). Zij kregen twee kinderen:
    • Klaas (1849-1898)
    • Grietje (1853-1853)
  • Grietien (1822-1822), stierf in hetzelfde jaar als haar moeder Trientien.

Zoon Klaas (1849-1898) was volgens overlevering een man van gezag in de toenmalige samenleving van Emmen. Een hoogbejaarde buurman vertelde aan de toen nog zeer jeugdige Jan Aikes dat Klaas nog in Coevorden naar school zou zijn geweest. Jan betwijfelt dit echter, omdat er toen in Coevorden nog geen HBS was. Als Klaas des zondags, op weg naar de kerk, jongens zag "blokgooien" om geld; raapte hij de centen op en zei: "die zal ik voor jullie in het kerkzakje doen". Kennelijk werd dat van hem geaccepteerd.

Hij trouwde met "Aol Fen", Fennechien Huizing (1850-1921) uit de bekende slagersfamilie. Zij kregen vijf kinderen:

  • Geert (1875-1941)
  • Jantje (1876-1878)
  • Gerard (1877-1878)
  • Jantje (1880-1916), ongehuwd
  • Gerhard (1881-1881)

Er werd dus veel en jong gestorven. Zelf overleed Klaas op de dag van zijn 25-jarig huwelijk, ook slechts 49 jaar oud. De weduwe van Klaas zette de boerderij aan het Noordeind, foto boven voort met behulp van haar knecht, Jan Lanting.

Geert Aikes (zie foto) werd boer op een boerderij op de hoek Brinkweg en Schimmerweg nadat hij was getrouwd met Grietje van Veenen (zie foto), een van de dochters van de destijds vooraanstaande en welgestelde caféhouder, bakker en kruidenier Wietse van Veenen. Na het overlijden van Geert werd het boerderijtje verhuurd. O.a. de familie Jalving heeft er gewoond. Met de ontwikkeling van de plannen voor aanleg van de Frieslandweg had dit boerderijtje zijn langste tijd gehad en werd het verkocht aan de gemeente.

Geert was een bescheiden man. Opoe Grietje voelde zich echter best wel een beetje "deftig" met zusters die ambtenaren hadden getrouwd en ver weg woonden in het westen, zoals o.a. in Amsterdam.

Uit het huwelijk van Geert en Grietje kwamen vijf kinderen voort:

  • Klaas (1903-1993 en vader van Jan Aikes) (zie foto)
  • Henderika (zie foto)
  • Gerard (1908-1908)
  • Gerard (1912-1916)
  • Gerard (1917-1947), notarisklerk van beroep, huwde met Catharina E.Zwaneveld. Dit huwelijk bleef kinderloos.

Evenals in de vorige generatie stierven dus twee Ger(h)ards als kind, terwijl de derde Gerard slechts de leeftijd van 30 jaar bereikte.

Om niet opgehelderde reden werd Klaas niet grootgebracht bij zijn ouders, maar verbleef van zijn 2e tot zijn 17e jaar bij "Otien" en "Muu" Jaantien (de zus van Geert) op de boerderij aan het Noordeind. Met een nieuwe fiets werd hij vervolgens weer naar het ouderlijk huis hoek Brinkweg Schimmerweg (rechts) gelokt. Na de dood van "Otien" verhuisden de nabestaanden naar de familiaire boerderij aan het Noordeind, waar Klaas in 1930 de boerentaken overnam.

Foto Historisch Emmen Noordeind Aikes Hij dreef een gemengd bedrijf met voornamelijk bouwland (pootaardappelen) en hield daarbij nog zo'n 7 melkkoeien. Behalve boereninzicht had Klaas zeker ook bestuurlijke capaciteiten, die hij o.a. in de landbouw en het onderwijs tentoonspreidde.

 

 

Klaas was intussen getrouwd met Jantje Huizing. Zij kregen twee kinderen.

  • Grietje Geesje (1931-heden), trouwde met Jan Koops, maar kregen geen kinderen.
  • Jan Aikes (1934-heden)

Hoewel zoon Jan voorbestemd was om boer te worden (hij werkte tot zijn 23ste bij zijn vader als knecht) zag Jan daar vanaf toen het er rond 1957 naar begon uit te zien dat de vooruitgang de boerderij met schuur en een deel van de grond zou opeisen. Van het 33,8 are grote perceel was de gemeente 8,4 are benodigd voor de aanleg van de Parallelweg over de es. In het westen des lands heeft hij vervolgens carrière gemaakt in de agrarische industrie. Jan Aikes trouwde met Geesje Kuper en kregen twee kinderen:

  • Klaas Gerard (1959-heden) huwde Edith de Rooy
    • Jan Hendrik (*2001)
    • Tijn Nanne (*2004)
      De naam Nanne verwijst naar de grootvader van de eerste Klaas Aikes.
  • Anne(ke) Gina (*1963)
    • Laurens (*2000)
    • Nynke (*2002)

Jan Aikes heeft het drukke westen ondertussen ingeruild voor een rustiek leven op een prachtig verbouwde boerderij in Noord Sleen en geniet daar van een welverdiend pensioen. De binding met het oude Drentse boerenleven uit zijn jeugdjaren gaf hij van 1998-2003 invulling als voorzitter van de Drentse vereniging 't Aol' Volk.

De tak Aikes die ooit aan het Noordeind woonde is weliswaar bijzonder ijl, maar weet toch nog te overleven.


Parkeerplaats: Omhoog

Foto Historisch Emmen Noordeind Noorderplein
Achter de bomenrij stond de boerderij van Klaas Aikes.

Op de plaats van de boerderij van Klaas Aikes werd een parkeerplaats aangelegd die tussen de Weerdingerstraat en Derksstraat - Westerstraat kwam te liggen. Op het parkeerterrein vond destijds ook de jaarlijkse kermis plaats.

Bijgaande foto uit de jaren '70 geeft exact de plaats aan waar de boerderij van Klaas Aikes heeft gestaan, achter de de bomenrij die tot op heden nog aan de zijkant van de bibliotheek te vinden is.

De parkeerplaats heeft inmiddels plaatsgemaakt voor het Noorderplein. Achter de bomenrij staat nu de openbare bibliotheek.


Bibliotheek Noorderplein: Omhoog

Foto Historisch Emmen Noorderplein bibliotheek

Foto Historisch Emmen Noorderplein bibliotheek

Foto Historisch Emmen Noorderplein bibliotheek

Foto Historisch Emmen Noorderplein bibliotheek

Voordat de bibliotheek het gebouw aan het Noorderplein betrok was het gevestigd aan de Hoofdstraat op de hoek met de Sterrenkamp. In 1975, nog geen tien jaar na de opening, werd er al gesproken over uitbreiding en nieuwbouw. Het gebouw aldaar was alweer te klein. Dit alles had te maken met de enorme groei die het dorp Emmen doormaakte.

In 1986 begon het bouwbedrijf HBC met de bouw van de bibliotheek aan het Noorderplein. Bij het ontwerpen van deze bibliotheek was al rekening gehouden met een eventuele uitbreiding. Eind 1987 werd de bibliotheek aan de Sterrenkamp gesloten en werd er verhuisd naar de fraaie nieuwe bibliotheek. Op 18 januari 1988 gingen de deuren voor het eerst open voor het publiek.

In 1993 togen de bouwvakkers al weer aan het werk om de nieuwe bibliotheek al weer uit te breiden. Een extra verdieping, die in 1994 werd opgeleverd gaf de bibliotheek haar huidige vorm.

De bibliotheek aan het Noorderplein is natuurlijk in geen enkel opzicht meer te vergelijken met de oude bibliotheek die in 1950 werd geopend aan het Kerkpad. De openbare bibliotheek in Emmen biedt een heel uitgebreide service. Zo is er de schoolbibliotheekdienst en zijn er mediatheken op een aantal scholen. Er is een bezorgdienst en er zijn verschillende senioren uitleenposten. Daarnaast zijn er wisselcollecties in bijvoorbeeld ziekenhuis en in verzorgingstehuizen. En dan is er in de ‘bieb’ aan het Noorderplein natuurlijk het internetcafé en de afdeling beeld en geluid, die is voortgekomen uit de voormalige fonotheek. De openbare bibliotheek Emmen gaat met haar tijd mee! Het uitlenen van boeken is al lang niet meer het enige waar de bibliotheek zich mee bezig houdt. Het is een complete kenniswerkplaats geworden.

Donderdag 24 februari 2002 was het feest in de bibliotheek. Bezoekers van het leescafé kregen wat lekkers bij de koffie of thee, de jeugdafdeling was versierd, voor de kinderen waren er ballonnen en in het leescafé waren optredens van Hans van der Linden en het vioolduo C&A. ‘s Avonds om 20.00 uur startte het programma "van ’t publiek, voor ’t publiek". Het was een gezellig praatprogramma met muziek over vroeger, nu en de toekomst. Dit alles omdat de bibliotheek aan het Noorderplein 25 jaar bestond.

Voor de historisch geïnteresseerden is de uitgebreide Drenthe collectie in de bibliotheek misschien wel het leukste van de hele bibliotheek. Vele duizenden boeken met de meest uiteenlopende onderwerpen over de historie van Zuidoost Drenthe zijn hier te leen of in te zien.


Bronvermelding: Omhoog

  • Familie J.Aikes
  • www.alledrenten.nl
  • Kaartje gegenereerd met een proefversie van Hazadata, met dank aan André Dekker voor de gegevens.
  • Foto's:
    • Familie Aikes
    • Archief gemeente Emmen
    • H.Reinders
    • A.Pool
    • J.Withaar
    • Dhr.Grinhuis
 

Wie helpt? Omhoog

 

Klik hier om een e-mail aan Historisch Emmen te versturen Historisch Emmen zoekt altijd naar informatie.
Foto's, kranten, artikelen, advertenties, knipsels, stambomen, genealogie, alles is welkom.
Na digitalisering ontvangt u alles retour.
Help mee Historisch Emmen beter en vollediger te maken.